Czym jest łożysko kulkowe dwurzędowe
Łożysko kulkowe dwurzędowe to konstrukcja odpowiadająca w działaniu dwóm łożyskom kulkowym jednorzędowym ustawionym obok siebie, tyle że zamkniętym w jednej parze pierścieni. Wspólny pierścień zewnętrzny i wewnętrzny mają dwie głębokie bieżnie, a w każdej pracuje osobny rząd kulek. Producenci opisują je jako łożyska o nośności wyraźnie wyższej niż jednorzędowe, które przenoszą obciążenie promieniowe i osiowe w obu kierunkach (źródło: strona rodziny SKF, patrz Źródła).
Zwykłe łożysko kulkowe, takie jak 6205-2RS, ma jeden rząd kulek. Gdy obciążenie rośnie, a gniazdo nie pozwala na większą średnicę, producent sięga po wersję dwurzędową, która mieści się w tym samym otworze i na tej samej średnicy zewnętrznej, ale jest szersza. Ogólny podział łożysk na typy znajdziesz w poradniku Rodzaje łożysk.
Oznaczenia 4200 i 4300
W systemie oznaczeń łożysk typ „4” to łożysko kulkowe dwurzędowe w głębokich rowkach. Dalej czyta się je tak jak inne łożyska: druga cyfra to seria średnicowa, a ostatnie dwie cyfry to kod otworu. Zasady opisuje poradnik Jak czytać oznaczenia łożysk.
- 42xx to seria wymiarowa 02, czyli ta sama średnica zewnętrzna co w serii 62 przy tym samym kodzie otworu.
- 43xx to seria wymiarowa 03, czyli średnica zewnętrzna jak w serii 63.
- Dla kodów od 04 wzwyż otwór w milimetrach to kod razy 5, więc 4205 ma otwór 25 mm, a 4305 również 25 mm.
- Dla najmniejszych kodów obowiązują stałe wartości: 00 to 10 mm, 01 to 12 mm, 02 to 15 mm, 03 to 17 mm. Tak 4200 ma otwór 10 mm, a 4302 otwór 15 mm.
Na rynku spotkasz też zapisy z kropką i literami, np. 4205A (SNR, grupa NTN) albo 4205 ATN9 (SKF). Litery po numerze opisują wnętrze i koszyk, nie wymiary. Pamiętaj, że różni producenci zapisują te sufiksy inaczej, więc w razie wątpliwości sprawdź katalog marki.
Sufiksy: ATN9, A, TVH i koszyk
Najczęstszy koszyk w łożyskach dwurzędowych to poliamid wzmocniony włóknem szklanym. U SKF oznacza go sufiks TN9, a razem z oznaczeniem wnętrza daje ATN9. W katalogu SNR i NTN podobny wariant to „A” w nazwie 4205A, z koszykiem poliamidowym.
Taki koszyk jest lekki i tłumi drgania, ale ma ograniczoną odporność cieplną, więc nie jest to konstrukcja do pracy w bardzo wysokich temperaturach. Szczegóły są w poradniku Łożyska do wysokiej temperatury.
Łożyska dwurzędowe 42 i 43 są zwykle oferowane w wersji otwartej, a wersje z osłonami lub uszczelkami są rzadsze niż w serii 62. O różnicy między osłoną a uszczelką piszemy w poradniku Uszczelnienia 2RS i 2Z. Jeśli potrzebujesz łożyska z osłonami lub uszczelkami, sprawdź w katalogu producenta, czy dla Twojego kodu otworu taka odmiana w ogóle istnieje.
Wymiary: 42xx i 43xx a 62xx i 63xx
Zewnętrzne wymiary średnicowe d i D są takie same jak w odpowiednikach jednorzędowych, ale szerokość B jest większa. Poniższa tabela zestawia wymiary w jednym miejscu.
| Oznaczenie | Typ | d, mm | D, mm | B, mm |
|---|---|---|---|---|
| 6205 | jednorzędowe, seria 62 | 25 | 52 | 15 |
| 4205 | dwurzędowe, seria 42 | 25 | 52 | 18 |
| 3205 | dwurzędowe skośne, seria 32 | 25 | 52 | 20,6 |
| 6305 | jednorzędowe, seria 63 | 25 | 62 | 17 |
| 4305 | dwurzędowe, seria 43 | 25 | 62 | 24 |
| 3305 | dwurzędowe skośne, seria 33 | 25 | 62 | 25,4 |
Wymiary 6205, 6305, 3205 i 3305 pochodzą z bazy wymiarów łożysk Łożyskowni (katalogi NTN i SKF, wartości zweryfikowane 2026-10-05). Wymiary 4205 (25 × 52 × 18 mm) potwierdza strona produktu NTN SNR 4205A, a 4305 (25 × 62 × 24 mm) ten sam producent w zestawieniu wariantu AC3. Wniosek jest praktyczny: 4205 jest o 3 mm szersze od 6205, a 4305 aż o 7 mm szersze od 6305. Wymiary 25 × 52 × 18 mm i 25 × 62 × 24 mm możesz też sprawdzić na stronach łożysko 25x52x18 i łożysko 25x62x24.
Przykładowe parametry: 4205A
Strona producenta NTN SNR dla łożyska 4205A podaje: otwór 25 mm, średnicę zewnętrzną 52 mm, szerokość 18 mm, nośność dynamiczną C 19,1 kN, nośność statyczną C0 14,7 kN, prędkość graniczną 12 000 obr/min, koszyk poliamidowy, klasę dokładności P0 i luz promieniowy CN. Dla porównania rozumienie symboli C i C0 wyjaśnia słownik pojęć łożyskowych, a sposób wykorzystania nośności w obliczeniach opisuje poradnik Trwałość łożyska L10.
Zwróć uwagę na prędkość graniczną: wersje dwurzędowe są z zasady wolniejsze od jednorzędowych o tych samych wymiarach średnicowych, bo dwa rzędy kulek wytwarzają więcej tarcia. Jeśli o doborze decydują obroty, sprawdź poradnik Prędkość obrotowa łożysk.
Różnice wobec łożysk skośnych dwurzędowych 32 i 33
To najczęstsza pomyłka przy zamawianiu, bo oba typy są dwurzędowe, mają zbliżone średnice i podobne oznaczenia. Różnią się jednak konstrukcją wewnętrzną.
| Cecha | Kulkowe dwurzędowe 42, 43 | Skośne dwurzędowe 32, 33 |
|---|---|---|
| Bieżnie | głębokie rowki, kąt działania bliski zera | bieżnie skośne, kąt działania zwykle około 30 stopni |
| Obciążenie osiowe | w obu kierunkach, mniejsze w stosunku do skośnych | w obu kierunkach, znacznie większe |
| Obroty | wyższe | niższe niż w jednorzędowym |
| Szerokość | węższe | szersze (np. 3205 ma 20,6 mm wobec 18 mm w 4205) |
| Typowe zastosowanie | przekładnie, pompy, maszyny ogólne | wrzeciona, koła, napędy z silną siłą osiową |
Skośne dwurzędowe opisujemy szczegółowo w poradniku Łożysko skośne kulkowe 7200, 7300 i 3200. Nie wolno ich zamieniać na łożyska 42 i 43 tylko dlatego, że średnice się zgadzają: różni się kąt działania, szerokość i zachowanie pod obciążeniem osiowym.
Zalety i ograniczenia
Główna zaleta to nośność i sztywność przy niewielkiej średnicy: zamiast dwóch łożysk jednorzędowych dostajesz jedno, które zajmuje mniej miejsca. Przenosi też obciążenie osiowe w obu kierunkach bez parowania i bez ustawiania luzu, jak w łożyskach stożkowych.
Ograniczenia są trzy. Pierwsze to szerokość, bo gniazdo przewidziane dla 6205 nie przyjmie 4205 bez zmiany. Drugie to ograniczona tolerancja na niewspółosiowość: dwa rzędy kulek reagują na przechył gorzej niż jeden rząd, więc dokładność obróbki wału i obudowy ma większe znaczenie (jeśli niewspółosiowość jest nieunikniona, patrz łożyska baryłkowe i wahliwe). Trzecie to koszyk poliamidowy, który ogranicza temperaturę pracy.
Gdzie się je stosuje
Łożyska dwurzędowe w głębokich rowkach spotyka się tam, gdzie potrzebna jest większa nośność niż w serii 62 i 63, a nie ma miejsca na łożysko większe: w przekładniach, pompach, sprężarkach, małych reduktorach i maszynach ogólnego przeznaczenia. Dokładne zastosowanie w konkretnym urządzeniu ustala jego producent, więc nie podajemy tu listy modeli. Jeśli wymieniasz łożysko w sprzęcie, oprzyj się na oznaczeniu z pierścienia i wymiarach, a nie na zgadywaniu typu.
Montaż i smarowanie
Zasady montażu są takie same jak dla zwykłych łożysk kulkowych. Siłę prasowania przykładaj do pierścienia, który jest montowany na wciskowo, nie przez kulki, a podgrzewanie prowadź równomiernie, zgodnie z zaleceniem producenta. Pełny opis znajdziesz w poradniku Montaż i demontaż łożysk. Ponieważ łożyska 42 i 43 są zwykle otwarte, smar uzupełnia się lub układa w obudowie, więc przed montażem sprawdź, czy łożysko jest fabrycznie nasmarowane, czy dostarczone do własnego smarowania.
Jak wybrać łożysko 42 lub 43
- Zmierz stare łożysko (d, D, B) i odczytaj oznaczenie z pierścienia.
- Ustal, czy w oryginale jest typ 42, 43, 32, 33 czy zwykłe 62 lub 63. Szerokość rozstrzyga: 18 mm przy 25 × 52 to 4205, 15 mm to 6205.
- Sprawdź obroty i temperaturę pracy w odniesieniu do koszyka poliamidowego.
- Dobierz klasę luzu zgodnie z oryginałem (patrz luz promieniowy C3, CN i C4).
- Sprawdź, czy kod jest dostępny, a w razie braku zapytaj o wycenę.
Najczęstsze pytania
Czy 4205 zastąpi 6205?
Nie bez zmian. Średnice są takie same, ale 4205 jest szersze o 3 mm, więc zwykle nie wejdzie w gniazdo przewidziane dla 6205. W odwrotną stronę też nie wolno zamieniać bez analizy, bo 6205 ma mniejszą nośność.
Czym różni się 4205 od 3205?
Oba są dwurzędowe i mają otwór 25 mm oraz średnicę zewnętrzną 52 mm. 4205 ma głębokie rowki i szerokość 18 mm, a 3205 bieżnie skośne i szerokość 20,6 mm, więc lepiej znosi siły osiowe.
Co oznacza ATN9 w 4200 ATN9?
U SKF sufiks oznacza wzmocniony koszyk poliamidowy. Wymiary i luz podaje karta katalogowa danego kodu.
Czy łożysko dwurzędowe wymaga napięcia wstępnego?
Nie. Jest to konstrukcja o ustalonym luzie, zwykle CN. Napięcie wstępne dotyczy łożysk skośnych i stożkowych w parach.
Podsumowanie
- Łożysko kulkowe dwurzędowe 42xx i 43xx ma dwa rzędy kulek w głębokich rowkach i przenosi obciążenie osiowe w obu kierunkach.
- Ma te same średnice d i D co 62xx i 63xx, ale jest szersze, np. 4205 ma 18 mm wobec 15 mm w 6205.
- Nie myl go ze skośnym dwurzędowym 32xx i 33xx, które ma inny kąt działania i większą szerokość.
- Typowy koszyk jest poliamidowy (ATN9, A), co ogranicza temperaturę pracy.
- Przed wymianą porównaj wszystkie trzy wymiary i oznaczenie z pierścienia.
Źródła
- NTN SNR, strona produktu 4205A (wymiary, C, C0, prędkość graniczna, koszyk, klasa P0, luz CN): eshop.ntn-snr.com
- NTN SNR, strona produktu 4305A (wymiary 4305, wariant AC3; strona ładowana dynamicznie): eshop.ntn-snr.com
- SKF, strona produktu 4200 ATN9 (opis konstrukcji dwurzędowej, oznaczenie ATN9, wymiary 4200 i 4302; strona ładowana dynamicznie): skf.com
- ISO 15:2017, „Rolling bearings, Radial bearings, Boundary dimensions, general plan” (opis wydawcy; serie wymiarowe 02 i 03): iso.org
- Rysunki: Łożyskownia.pl, rysunki własne.