Przechowywanie łożysk: warunki, opakowanie i czas składowania

Dlaczego przechowywanie łożysk ma znaczenie

Przechowywanie łożysk wygląda na sprawę poboczną, a często decyduje o tym, czy nowe łożysko wytrzyma tyle, ile obiecuje katalog. Bieżnie i elementy toczne są obrabiane z dokładnością do mikrometrów, więc już drobny ślad korozji lub wgniecenie od brudu potrafi zmienić pracę łożyska, zanim zrobi pierwszy obrót.

Schaeffler pisze o tym wprost: nawet najmniejsze odchylenia w obszarach funkcyjnych, na przykład skutek korozji, mogą pogorszyć wydajność łożyska. Dlatego ochrona przed korozją, opakowanie, składowanie i obchodzenie się z łożyskiem muszą do siebie pasować. Ochrona i opakowanie są częścią produktu, a producent zakłada przy tym składowanie takie, jakie jest normalne dla wyrobów wysokiej jakości.

Poradnik jest dla osób, które trzymają zapas łożysk w sklepie, warsztacie, utrzymaniu ruchu albo w domowym garażu. Pokazuje, jakie warunki są potrzebne, jak długo można składować łożyska ze smarem fabrycznym i co zrobić z łożyskiem, które leżało za długo. Typowe łożyska kulkowe, np. z grupy 6205 lub serii 62, przechowuje się tak samo jak inne. Przed montażem warto też przeczytać poradnik o montażu i demontażu łożysk.

Warunki składowania: temperatura, wilgotność, powietrze

Podstawą jest zamknięte pomieszczenie, w którym nie działają żadne agresywne media. Schaeffler wymienia spaliny z pojazdów, gazy oraz mgły i aerozole kwasów, zasad i soli. Unikaj też bezpośredniego światła słonecznego.

Temperatura ma być możliwie stała, a wilgotność możliwie niska, bo skoki temperatury i podwyższona wilgotność prowadzą do skraplania pary wodnej na metalu. Dla łożysk to najgorszy scenariusz, bo cienka warstwa wody wystarcza do rozpoczęcia korozji.

Z tych wartości wynika kilka prostych zasad dla małego magazynu:

• trzymaj łożyska na regałach, nie na podłodze, z dala od zewnętrznych ścian i bram, gdzie temperatura skacze;
• nie składuj ich w piwnicy ani w nieogrzewanym garażu bez higrometru, jeśli wilgotność może przekraczać 65%;
• nie stawiaj łożysk obok pojemników z kwasami, rozpuszczalnikami, środkami do czyszczenia płytek czy akumulatorów;
• nie wystawiaj ich na słońce przy oknie i nie przechowuj nad grzejnikiem.

Opakowanie: dlaczego nie otwierać na zapas

Nowe łożysko jest fabrycznie zabezpieczone środkiem antykorozyjnym i zapakowane tak, by ta ochrona działała w normalnych warunkach magazynowych. Papier, folia i pudełko to nie ozdoba: nie dopuszczają brudu i wilgoci, a zarazem utrzymują warstwę konserwującą na powierzchni.

Praktyczne wnioski są takie:

1. Zostaw łożysko w oryginalnym opakowaniu aż do chwili montażu. Opakowanie otwieraj tuż przed użyciem, w czystym miejscu.
2. Nie myj nowego łożyska i nie zmywaj z niego konserwacji bez potrzeby. Środek konserwujący jest zgodny ze smarem i zwykle nie wymaga usuwania przed montażem otwartych łożysk, jeśli instrukcja producenta nie mówi inaczej.
3. Jeśli rozpakowałeś łożysko i go nie użyłeś, zawiń je z powrotem w czysty papier lub folię i oznacz datą. Taki egzemplarz użyj jako pierwszy.
4. Łożysk nie dotykaj gołymi, spoconymi dłońmi. Pot i kwasy z naskórka zostawiają odciski, które mogą korodować. Używaj rękawic bez pudru.
5. Nie uderzaj opakowaniem o twardą powierzchnię i nie układaj ciężkich rzeczy na pudełkach. Wgniecenie bieżni od uderzenia powoduje później hałas, o czym piszemy w poradniku dlaczego łożysko szumi.

Łożyska otwarte i zamknięte (z blaszkami lub uszczelnieniami) przechowuje się zasadniczo tak samo. O tym, czym różnią się osłony 2Z od uszczelnień 2RS, piszemy w poradniku o uszczelnieniach 2RS, 2Z, 2RZ i 2RSL.

Czas składowania łożysk smarowanych fabrycznie

Schaeffler zaleca, by nie składować łożysk dłużej niż 3 lata. Ta zasada dotyczy zarówno łożysk otwartych, jak i łożysk ze smarem fabrycznym, zamkniętych blaszkami lub uszczelnieniami, a więc na przykład typowych 6205-2Z lub 6205-2RS.

Powód jest związany ze smarem: właściwości chemiczne i fizyczne smaru mogą się zmieniać w trakcie składowania. Nawet jeśli minimalna wydajność smaru zostaje zachowana, jego rezerwy bezpieczeństwa mogą się zmniejszyć. Dlatego łożyska smarowane fabrycznie nie powinny leżeć zbyt długo.

Trzyletni limit nie jest jednak datą, po której łożysko jest do wyrzucenia. Według tego samego źródła łożyska można ogólnie stosować także po przekroczeniu dopuszczalnego czasu składowania, jeśli podczas składowania i transportu dotrzymano warunków. Zalecane jest wtedy sprawdzenie przed użyciem:

• czy na bieżniach, pierścieniach i elementach tocznych nie ma korozji,
• w jakim stanie jest olej konserwujący,
• w razie potrzeby w jakim stanie jest smar.

W praktyce, jeśli łożysko po 3 latach ma sucho wyglądające osłony, ślady rdzy, wyciek smaru albo przy obracaniu ręką ma szorstki, nierówny opór, wymień je na nowe. Łożysko kosztuje mniej niż przestój maszyny i demontaż po awarii. W razie wątpliwości co do konkretnego smaru i terminu zapytaj producenta łożyska, bo dla niektórych wyrobów podaje on własne okresy.

Bez nowych zakupów nie da się uniknąć starzenia zapasu, ale można je kontrolować. Najlepiej opisać każdą partię datą przyjęcia, a nie polegać na pamięci.

Korozja w magazynie: jak ją rozpoznać i ograniczyć

Korozja łożysk to zwykle skutek trzech rzeczy: wilgoci, kondensacji po skokach temperatury i dotykania gołymi rękami. Pierwsze objawy to matowe plamy, brunatny nalot lub drobne wżery na bieżni albo zewnętrznych powierzchniach pierścieni.

Nie zdejmuj plam rdzy papierem ściernym ani szczotką drucianą. Taka obróbka zostawia rysy na bieżni i wciska ścier w łożysko. Rdza na bieżni oznacza łożysko do wymiany, a nie do polerowania.

Czy łożyska w magazynie trzeba obracać

W opisie składowania, na którym opieramy ten poradnik, producent nie zaleca okresowego obracania łożysk leżących w opakowaniach. Obracanie spakowanego, nowego łożyska nie ma więc uzasadnienia przy normalnym zapasie, a rozpakowywanie go tylko po to, by kręcić, zwiększa ryzyko zabrudzenia.

Inaczej jest po zamontowaniu. Maszyna odstawiona na dłużej, z łożyskami już w oprawach, wymaga własnych zaleceń producenta maszyny, a nie zasad magazynu części. Takie zalecenia znajdziesz w dokumentacji urządzenia.

Wydawanie z magazynu: FIFO i oznaczanie partii

Skoro czas składowania ma znaczenie, magazyn łożysk powinien działać w kolejności FIFO (pierwsze przyjęte, pierwsze wydane). Nie wymaga to systemu informatycznego, wystarczą trzy zasady:

1. Data przyjęcia na opakowaniu. Napisz ją markerem na pudełku albo naklejce, najlepiej obok pełnego oznaczenia, np. 6205-2RS/C3. Jak czytać takie oznaczenie, wyjaśnia poradnik Jak czytać oznaczenia łożysk.
2. Nowe za starymi. Nowe dostawy układaj z tyłu lub niżej, a pobieraj z przodu i z góry.
3. Przegląd raz na pół roku. Raz na kilka miesięcy odnotuj partie starsze niż rok i sprawdź stan opakowań oraz odczyt higrometru.

Dobrze jest też trzymać każdy rozmiar w osobnym, opisanym miejscu. Pomyłka w oznaczeniu (np. luz C3 zamiast normalnego) kosztuje więcej niż sam magazyn. Gdy nie wiesz, co dokładnie leży w nieopisanym pudełku, zmierz łożysko według poradnika Jak zmierzyć łożysko albo użyj wyszukiwarki łożysk po wymiarach.

Najczęstsze błędy

• Rozpakowanie całej dostawy "żeby było widać, co jest" i trzymanie łożysk luzem na półce.
• Składowanie w garażu lub w piwnicy bez kontroli wilgotności.
• Trzymanie łożysk w papierowych torbach razem z chemią warsztatową.
• Wnoszenie zimnego opakowania do ciepłego pomieszczenia i otwieranie go od razu.
• Brak daty przyjęcia, przez co nie wiadomo, które łożysko jest najstarsze.
• Czyszczenie rdzy ściernymi narzędziami zamiast wymiany łożyska.

Podsumowanie

• Przechowuj łożyska w zamkniętym, suchym pomieszczeniu bez agresywnych oparów, w temperaturze od 5 do 40 °C i przy wilgotności względnej poniżej 65% (Schaeffler).
• Trzymaj je w oryginalnych opakowaniach i otwieraj tuż przed montażem; zimne łożysko zostaw w opakowaniu, aż ociepli się do temperatury pomieszczenia.
• Nie składuj łożysk dłużej niż 3 lata, szczególnie tych ze smarem fabrycznym; po przekroczeniu terminu sprawdź korozję, olej konserwujący i smar.
• Prowadź magazyn metodą FIFO z datą przyjęcia na opakowaniu.
• Łożysko z rdzą na bieżni, wyciekiem smaru lub szorstkim obrotem wymień, zamiast je czyścić.

Najczęstsze pytania

Czy łożyska 2RS mają termin przydatności?

Producenci nie nadają im terminu w sensie spożywczym, ale Schaeffler zaleca składowanie najwyżej 3 lata, także dla łożysk ze smarem i uszczelnieniami, bo właściwości smaru mogą się zmieniać. Po tym czasie łożysko można użyć, jeśli było dobrze przechowywane i przeszło kontrolę korozji oraz smaru.

Czy łożysko może leżeć w warsztacie w zwykłym pudełku?

Może, jeśli warsztat jest suchy, zamknięty i bez skoków temperatury, a łożysko zostało w fabrycznym opakowaniu. Nieogrzewany garaż z mgłą rano i wilgocią to złe miejsce.

Czy trzeba przed montażem zmywać konserwację z nowego łożyska?

Zależy od typu i instrukcji producenta. Łożyska ze smarem fabrycznym i uszczelnieniami (2RS, 2Z) w ogóle nie są myte. Nie używaj do tego rozpuszczalników, bo usuną smar. Szczegóły montażu opisujemy w poradniku Montaż i demontaż łożysk.

Co zrobić z łożyskiem, które leży ponad 3 lata?

Obejrzyj je: opakowanie, osłony, bieżnie, wyciek smaru. Obróć ręką i sprawdź, czy nie szoruje. Jeśli wszystko jest w porządku, można je użyć; jeśli są ślady korozji lub starego smaru, wymień łożysko.

Sprawdź łożyska w ofercie

Źródła

• Schaeffler Technologies, MH 1 Rolling Bearings, Technical principles: Storage of rolling bearings, s. 39 (anti-corrosion protection and packaging, storage conditions, storage periods)
• Zdjęcie: Marnevitim, Wikimedia Commons, CC0 1.0