Po co łożysku kołnierz albo rowek
Łożysko z kołnierzem i łożysko z rowkiem rozwiązują ten sam problem: jak zatrzymać łożysko w oprawie, gdy w otworze nie ma odsadzenia, o które mogłoby się oprzeć. Zwykłe łożysko kulkowe wsuwa się w gniazdo i zatrzymuje na stopniu. Gdy otwór jest przelotowy, np. wytoczony lub odlany w jednym przejściu, potrzebny jest element, który zrobi stopień za konstruktora.
W łożysku z kołnierzem tym elementem jest obrzeże na pierścieniu zewnętrznym. W łożysku z rowkiem jest nim pierścień osadczy wciśnięty w rowek na zewnętrznej powierzchni pierścienia. Rowek na pierścień osadczy opisuje m.in. katalog SKF łożysk jednorzędowych, a kołnierz na pierścieniu zewnętrznym katalog SKF łożysk ze stali nierdzewnej.
Łożysko z kołnierzem: oznaczenie F
Kołnierz to obrzeże na jednym czole pierścienia zewnętrznego, o większej średnicy niż reszta pierścienia. Opiera się o czoło oprawy i ustala łożysko w jednym kierunku. Obrzeże zwykle ma też płaską powierzchnię, którą łatwo dociągnąć do oprawy z jednej strony.
Kołnierzowe są najczęściej łożyska miniaturowe, np. wersja 608 w drukarkach 3D i małych mechanizmach. Oznaczenia kołnierza różnią się między markami: SKF w łożyskach ze stali nierdzewnej oznacza kołnierz sufiksem R, a w wielu katalogach łożysk miniaturowych spotyka się prefiks F, np. F608. Dlatego przy zamówieniu zawsze sprawdź pełne oznaczenie w katalogu konkretnego producenta.
Kiedy kołnierz się sprawdza
- obudowa ma otwór przelotowy bez stopnia,
- łożysko ma być wciśnięte z jednej strony do oporu,
- oprawa jest cienka, np. z blachy lub tworzywa,
- zespół jest montowany szybko, bez pierścieni osadczych.
Ograniczenie: kołnierz ma swoją średnicę i grubość, więc wymaga miejsca na czole oprawy. W wąskich gniazdach zwykłe łożysko może się zmieścić, a kołnierzowe już nie.
Łożysko z rowkiem: sufiksy N i NR
Sufiks N oznacza rowek na pierścień osadczy w pierścieniu zewnętrznym, a NR to rowek razem z dołączonym pierścieniem osadczym. Tak zapisują to nasze dane (lozysko/data/suffixes.csv) i SKF, który podaje też warianty z osłoną: ZNR (osłona z jednej strony i pierścień) oraz 2ZNR (osłony po obu stronach i pierścień). Przykład: 6205-2ZNR to łożysko 6205 z dwiema osłonami blaszanymi (więcej w poradniku o uszczelnieniach 2RS, 2Z, 2RZ i 2RSL), rowkiem i pierścieniem.
Pierścień osadczy łożyska jest zwykle cienkim, sprężystym pierścieniem z otwartym zamkiem. Wchodzi w rowek na zewnątrz łożyska i wystaje poza obrys pierścienia zewnętrznego, więc opiera się o czoło oprawy. Wymiary rowków i pierścieni dla łożysk z rowkiem określa norma ISO 464.
Kiedy rowek się sprawdza
- chcesz ustalić łożysko osiowo bez toczenia stopnia w obudowie,
- oprawa jest przelotowa, a łożysko wkłada się z jednej strony,
- zależy ci na standardowym rozwiązaniu, które łatwo wymienić.
Łożysko z rowkiem jest szersze od zwykłego o grubość pierścienia osadczego, mierzoną od czoła łożyska do czoła pierścienia. Przed zakupem sprawdź w katalogu wymiary rowka i pierścienia oraz miejsce w oprawie.
Zwykłe, z kołnierzem czy z rowkiem: porównanie
| Cecha | Zwykłe | Z kołnierzem (F) | Z rowkiem (N, NR) |
|---|---|---|---|
| Ustalenie w oprawie | stopień w otworze | kołnierz opiera się o czoło | pierścień opiera się o czoło |
| Oprawa przelotowa | wymaga odsadzenia | tak | tak |
| Dodatkowe części | brak | brak | pierścień (NR dostarczany z łożyskiem) |
| Zajmowane miejsce | najmniej | większa średnica obrzeża | większa szerokość i średnica pierścienia |
| Typowe zastosowania | uniwersalne | miniatury, cienkie oprawy | silniki, skrzynie, oprawy przelotowe |
Wymiary: co zostaje takie samo
Wymiary otworu d, średnicy zewnętrznej D i szerokości B łożysk z kołnierzem lub rowkiem to zwykle wymiary łożyska bazowego z tej samej serii. Dodatkowo katalog podaje wymiary kołnierza lub rowka. Poniżej łożyska bazowe z naszej bazy danych (ISO 15, katalogi SKF i NTN).
| Oznaczenie bazowe | d, mm | D, mm | B, mm | Przykład z rowkiem |
|---|---|---|---|---|
| 608 | 8 | 22 | 7 | brak typowych wersji, częściej F608 |
| 6204 | 20 | 47 | 14 | 6204-2ZNR |
| 6205 | 25 | 52 | 15 | 6205-2ZNR |
| 6206 | 30 | 62 | 16 | 6206-2ZNR |
| 6305 | 25 | 62 | 17 | 6305-2ZNR |
Zapis w tabeli to przykład budowy oznaczenia. Dostępność konkretnej wersji z rowkiem lub kołnierzem sprawdzisz w ofercie producenta. Gotowe wymiary łożyska 6205 zebraliśmy na stronie łożyska 25x52x15, a odmiany tego łożyska na stronie 6205.
Jak zamontować łożysko w oprawie bez odsadzenia
Ogólne zasady montażu opisujemy w poradniku Montaż i demontaż łożysk. Poniżej tylko to, co dotyczy kołnierza i rowka.
- Zmierz otwór oprawy i łożysko, np. suwmiarką wg poradnika Jak zmierzyć łożysko.
- Sprawdź, czy czoło oprawy jest czyste, płaskie i bez zadziorów, bo to ono przenosi docisk kołnierza lub pierścienia.
- Wciskaj łożysko w oprawę siłą przyłożoną do pierścienia zewnętrznego, nie do wewnętrznego i nie przez kulki.
- Łożysko z kołnierzem dociśnij do oporu, aż obrzeże oprze się o czoło oprawy.
- Łożysko z rowkiem wsuń do oprawy tak, aby pierścień osadczy oparł się o jej czoło. Pierścień zakładaj w rowek przed montażem lub użyj wersji NR fabrycznie wyposażonej w pierścień.
- Po montażu obróć łożysko ręką: powinno kręcić się równo, bez zacięć.
Ograniczenia i błędy przy doborze
Kołnierz i pierścień osadczy ustalają łożysko w jednym kierunku osiowym. Drugi kierunek wymaga drugiego oparcia, np. pokrywy, stopnia w oprawie lub drugiego pierścienia. Nośność osiowa takiego połączenia jest ograniczona wytrzymałością kołnierza lub pierścienia, dlatego przy większych obciążeniach osiowych zapytaj o dane producenta.
Najczęstsze błędy:
- zamawianie wersji bazowej, gdy w oprawie brakuje odsadzenia,
- zamawianie wersji z rowkiem bez wcześniejszego sprawdzenia miejsca na pierścień,
- pomylenie kołnierza z oznaczeniem klatki F w sufiksie,
- użycie pierścienia osadczego z innego łożyska.
Przy łożyskach pracujących w silnikach elektrycznych luz dobiera się osobno, o czym piszemy w poradniku Luz promieniowy łożyska C3, CN, C4.
Jak zamówić właściwą wersję
Przy zamówieniu podaj pełne oznaczenie, a nie tylko numer bazowy. Zapis 6205-2ZNR niesie trzy informacje: typ łożyska (6205), osłony blaszane po obu stronach (2Z) oraz rowek z pierścieniem (NR). Brak któregoś elementu oznacza inne łożysko, nawet gdy wymiary d, D i B są identyczne.
Gdy wymieniasz łożysko w istniejącej maszynie, odczytaj oznaczenie ze starego łożyska i zmierz rowek lub kołnierz. Jeśli oznaczenie jest nieczytelne, porównaj wymiary ze schematem w katalogu producenta albo wyślij nam listę łożysk przez formularz wyceny.
Najczęstsze pytania
Czy łożysko z rowkiem zastąpi zwykłe?
Tylko wtedy, gdy w oprawie jest miejsce na pierścień osadczy i jego ustalenie nie koliduje z innymi elementami. Wymiary d, D i B zwykle zostają takie same, ale łożysko z rowkiem z pierścieniem jest szersze.
Czym różni się N od NR?
N oznacza sam rowek w pierścieniu zewnętrznym, a NR rowek razem z dołączonym pierścieniem osadczym. Pierścień do wersji N kupuje się osobno wg katalogu producenta.
Czy kołnierz to to samo co oznaczenie F?
Nie zawsze. Prefiks F w katalogach łożysk miniaturowych oznacza zwykle wersję kołnierzową (np. F608), SKF stosuje dla kołnierza sufiks R, a litera F po numerze w naszej bazie oznacza klatkę stalową. Czytaj oznaczenie w całości.
Czy można zrobić rowek samemu?
Nie zalecamy. Rowek obrabia się fabrycznie z tolerancjami i obróbką cieplną pierścienia. Własne cięcie może pogorszyć właściwości łożyska i trwałość.
Podsumowanie
- Kołnierz i rowek N lub NR pozwalają ustalić łożysko w oprawie przelotowej, bez odsadzenia.
- NR to rowek razem z pierścieniem osadczym, N to sam rowek.
- Wymiary d, D i B są zwykle takie jak w łożysku bazowym, ale szerokość całkowita rośnie o pierścień.
- Oba rozwiązania ustalają łożysko osiowo tylko w jednym kierunku.
- Przed zamówieniem sprawdź wymiary kołnierza lub rowka w katalogu producenta oraz miejsce w oprawie.
- Czytaj pełne oznaczenie, bo litera F bywa prefiksem (kołnierz) lub sufiksem (klatka).
Źródła
- SKF, łożyska kulkowe zwykłe jednorzędowe (sufiksy N, NR, ZNR, 2ZNR): skf.com
- SKF, łożyska kulkowe zwykłe ze stali nierdzewnej (kołnierz, sufiks R): skf.com
- ISO 464, łożyska toczne z rowkiem i pierścieniem osadczym: wymiary i tolerancje
- ISO 15, wymiary łożysk promieniowych: dane w
lozysko/data/dims_deep_groove_ball.csv