Łożyska do kosiarek, hulajnóg, elektronarzędzi i AGD: jak dobrać

Łożyska do kosiarek, hulajnóg, elektronarzędzi i AGD to zwykle małe łożyska kulkowe zwykłe serii 60, 62 i 63, które różnią się głównie warunkami pracy. Kosiarka pracuje w trawie i pyle, hulajnoga w piasku i wodzie, wiertarka z dużą prędkością obrotową, a pralka łączy wodę z szybkim wirowaniem. Dlatego przy wymianie nie wystarczy dopasować wymiary: trzeba jeszcze wybrać zamknięcie i luz. Poniżej pokazujemy, jak to zrobić, bez list „pasuje do modelu X”, których nie da się rzetelnie potwierdzić.

Łożyska do kosiarek, hulajnóg, elektronarzędzi i AGD: jedna rodzina, różne warunki

SKF wymienia elektronarzędzia i sprzęt AGD wśród głównych zastosowań swoich zamkniętych łożysk kulkowych zwykłych serii 60, 62 i 63, a Schaeffler uznaje łożyska kulkowe zwykłe generacji C za szczególnie odpowiednie m.in. do maszyn elektrycznych, wentylatorów, pralek i elektronarzędzi. Typ łożyska jest więc wspólny, a o wyborze zamknięcia i luzu decydują warunki pracy.

Tabela zestawia, co obciąża łożysko w danym urządzeniu i na co patrzeć przy doborze. To zestawienie ogólne, a nie lista modeli: rozmiar zawsze odczytasz ze starego łożyska.

Popularne serie i rozmiary: 608, 60xx, 62xx i 63xx

Dla łożysk miniaturowych o otworze od 3 do 9 mm kodem jest sama średnica: 608 to łożysko o otworze 8 mm. W seriach 60xx, 62xx i 63xx kody otworu 00, 01, 02 i 03 oznaczają 10, 12, 15 i 17 mm, a od kodu 04 mnoży się go przez 5. Pełne zasady opisujemy w poradniku jak czytać oznaczenia łożysk.

Im wyższa druga cyfra serii, tym większa średnica zewnętrzna i szerokość przy tym samym otworze. Łożysko 6003 ma wymiary 17 × 35 × 10 mm, 6203 to 17 × 40 × 12 mm, a 6303 to 17 × 47 × 14 mm. Łożysk z różnych serii nie wolno więc zamieniać tylko dlatego, że mają ten sam otwór.

Wymiary d × D × B łożysk kulkowych zwykłych są znormalizowane w ISO 15, a my sprawdziliśmy je w katalogach NTN i NSK. Wszystkie rozmiary serii 62 zobaczysz na stronie łożyska kulkowe serii 62, a warianty konkretnych rozmiarów na stronach łożysk 6203 i łożysk 6205.

Nośność i prędkość: przykładowe dane katalogowe

W danych katalogowych większe łożysko ma wyższą nośność, ale niższą prędkość graniczną. Poniższe dane pochodzą z katalogów producentów: dla 608 z katalogu NSK, dla pozostałych rozmiarów z katalogu NTN. Cr to podstawowa nośność dynamiczna, a C0r nośność statyczna.

Dla 608 NSK podaje 34 000 obr/min dla wersji 608ZZ1 (osłony) i 28 000 obr/min dla 608DD (gumowe uszczelnienia stykowe). Wartości różnią się między producentami: dla 6203ZZ NSK podaje nośność 10,5 kN i 20 000 obr/min, a NTN 10,6 kN i 18 000 obr/min, więc nie porównuj ich bezpośrednio. Prędkości w tabeli dotyczą smarowania smarem plastycznym.

Łożyska do hulajnóg, rolek i deskorolek

W deskorolkach standardem jest rozmiar 608: otwór 8 mm, średnica zewnętrzna 22 mm i szerokość 7 mm. Spotyka się też osie z otworem 10 mm, dlatego zawsze zmierz stare łożysko. Między kołem a osią pracują dwa łożyska, więc zestaw na cztery koła to osiem sztuk.

W hulajnogach rozmiar łożysk zależy od modelu, więc nie zakładaj, że jest taki sam jak w deskorolce. Nie podajemy listy modeli, bo takich danych nie da się potwierdzić w źródłach producentów łożysk. Porównaj oznaczenie ze starego łożyska albo zmierz d, D i B zgodnie z poradnikiem jak zmierzyć łożysko.

Łożyska 608 sprzedaje się z oceną ABEC, ale ta skala opisuje tylko tolerancje wykonania. Według NSK klasa Normal (przybliżony odpowiednik ABEC 1) wystarcza w większości zastosowań ogólnych. Producent łożysk deskorolkowych Bones Bearings zaznacza, że ABEC nie powinno być jedynym kryterium, bo pomija m.in. obciążenia boczne, materiał, smarowanie i luz.

Łożysko kulkowe zwykłe przenosi obciążenia promieniowe i osiowe w obu kierunkach (Schaeffler), a zamknięte z obu stron jest wypełnione smarem na stałe (SKF). Uszczelnienie stykowe chroni przed pyłem i wodą lepiej niż osłona blaszana, kosztem większego oporu (NTN), co ma znaczenie w kołach jeżdżących po piasku i wodzie. Warianty 2RS i 2Z tego rozmiaru znajdziesz na stronie łożysk 608.

Łożyska do kosiarek

W kosiarce łożyska pracują w trawie, pyle i wilgoci, a sprzęt bywa myty wodą. Według tabeli SKF osłona blaszana Z nie jest zalecana tam, gdzie łożysko ma być chronione przed wodą. Uszczelnienie stykowe RSH dostaje w niej najwyższe oceny za ochronę przed pyłem, wodą stojącą i myciem strumieniem pod ciśnieniem, a przy wodzie w ruchu ocenę niższą (porównanie w rozdziale o zamknięciach). Jeśli w oryginale było uszczelnienie 2RS, nie zamieniaj go więc na osłonę 2Z.

Po zabezpieczeniu kosiarki zdejmij koło lub osłonę i zobacz, jakie łożysko (albo tuleja) tam faktycznie jest. Rozmiar odczytasz z oznaczenia na pierścieniu, a jeśli jest nieczytelne, zmierz łożysko suwmiarką.

Łożyska do elektronarzędzi

W elektronarzędziach łożyska pracują z dużą prędkością obrotową i w cieple, a pył szybko dostaje się do węzłów. Osłona Z daje niskie tarcie i pozwala na wysokie obroty, ale przed pyłem chroni gorzej niż uszczelnienie stykowe. Uszczelnienie stykowe lepiej chroni, lecz ogranicza prędkość: Schaeffler opisuje uszczelnienia stykowe HRS jako przeznaczone do umiarkowanych prędkości, a NTN dla 6203LLU podaje 12 000 obr/min wobec 18 000 dla 6203ZZ.

Dlatego typu zamknięcia nie zmieniaj bez potrzeby. Jeśli w wiertarce lub szlifierce było łożysko z osłoną, wymień je na łożysko z osłoną o tym samym oznaczeniu. Uszczelnienia gumowe NBR mają też ograniczony zakres temperatur: według SKF od −40 do +100 °C (krótkotrwale do +120 °C).

W silnikach elektrycznych producenci łożysk przewidują osobny luz CM (NSK, NTN). Sprawdź w oznaczeniu starego łożyska, czy go nie ma. Zasady opisuje poradnik luz promieniowy C3, CN i C4.

Łożyska do pralki i innych AGD

Pralka to trudne warunki dla łożysk: woda, włókna z prania i wirowanie. SKF podaje, że bęben osiąga przy wirowaniu 1500 obr/min, a łożyska muszą znosić też niewyważenie wynikające z przemieszczania się ubrań. Woda razem z włóknami z prania jest według SKF głównym czynnikiem skracającym życie części mechanicznych pralki.

Dlatego w pralkach liczy się uszczelnienie, które zatrzymuje wodę: według NTN osłona blaszana chroni przed nią słabo, a uszczelnienie stykowe bardzo dobrze (SKF ocenia osłonę Z jako niezalecaną przy wodzie). Jeśli łożysko zniszczyła woda, wymiana nie pomoże, dopóki woda się do niego dostaje, więc oceń też stan uszczelnienia bębna.

Nie każdą pralkę rozbierzesz do pojedynczych łożysk. SKF opisuje jednostkę podparcia bębna, w której piasta, łożyska i uszczelnienie wody tworzą jeden zespół, a łożyska są smarowane i uszczelnione na stałe. Sprawdź w instrukcji serwisowej lub na rysunku części zamiennych, czy w Twoim urządzeniu łożyska kupuje się osobno, czy w zespole.

Odczytaj oznaczenia ze wszystkich wymontowanych łożysk i zmierz je, bo w jednym urządzeniu mogą być różne rozmiary.

Jak dobrać łożysko krok po kroku

1. Odczytaj oznaczenie. Oczyść pierścień i odczytaj zapis, np. 6203-2RS C3 (jak czytać oznaczenia).
2. Zmierz d, D i B, jeśli oznaczenia nie da się odczytać. Same wymiary nie wskazują typu: rozmiar 17 × 40 × 12 mm mają m.in. 6203, 7203, 1203 i NU203 (łożyska 17 × 40 × 12 mm).
3. Zachowaj typ zamknięcia z oryginału (osłona Z albo uszczelnienie 2RS), chyba że znasz skutki zmiany (niżej).
4. Zachowaj luz z oryginału: CN, C3 albo CM nie są wymienne bez decyzji konstruktora.
5. Nie szukaj wyższej klasy dokładności bez potrzeby. Według NSK klasa Normal wystarcza w większości zastosowań ogólnych, więc oznaczeń P6 lub P5 szukaj tylko wtedy, gdy były na starym łożysku.
6. Sprawdź komplet. Zobacz, czy łożysko nie jest częścią zespołu i czy oś i gniazdo nie są zużyte: nowe łożysko tego nie naprawi.

Osłona Z czy uszczelnienie 2RS

NTN porównuje osłonę ZZ z uszczelnieniem stykowym LLU. Osłona ma niski opór i pozwala na prędkość taką jak łożysko otwarte, a uszczelnienie stykowe lepiej chroni przed pyłem i wodą, ale ogranicza prędkość.

SKF ocenia te cechy w broszurze z 2006 r. dla swoich łożysk Explorer serii 60, 62 i 63 z uszczelnieniami RSL i RSH (otwór od 6 do 25 mm, średnica zewnętrzna do 52 mm). Rysunek pokazuje, że uszczelnienie RSH ma wysokie oceny w ochronie przed pyłem i wodą stojącą, a osłona Z w oporze i prędkości.

Szczegóły zapisów 2RS, 2RSH, DDU i LLU znajdziesz w poradniku o uszczelnieniach 2RS, 2Z, 2RZ i 2RSL.

Na co uważać przy wymianie

• Ten sam rozmiar nie znaczy tego samego łożyska. Typ, zamknięcie, luz i klasa mogą się różnić.
• Zmiana zamknięcia zmienia pracę łożyska. Wymiana 2RS na Z odbiera ochronę przed wodą, a Z na 2RS obniża dopuszczalną prędkość.
• ABEC nie wystarcza do oceny łożyska. To skala tolerancji, a nie trwałości w piasku, wodzie czy cieple.
• Zespoły nie są wymienne na sztuki. Przy pralkach sprawdź, czy łożyska są częścią zespołu.
• Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo. Instrukcja producenta urządzenia jest ważniejsza niż ten poradnik, zwłaszcza przy hamulcach, kierownicy i zespole tnącym.

Nie jesteś pewien, jakie łożysko kupić?

Jeśli po zmierzeniu nadal masz wątpliwości, wyślij nam wymiary i zdjęcie łożyska z widocznym oznaczeniem: tel. 533 886 972, e-mail qarybiznes@gmail.com. Wyszukiwarka sklepu przyjmuje oznaczenia w różnych zapisach, więc możesz wpisać je tak, jak je odczytasz ze starego łożyska.

Zobacz łożyska serii 62 w sklepie

Podsumowanie

• W kosiarkach, hulajnogach, elektronarzędziach i AGD pracują zwykle łożyska kulkowe zwykłe serii 60, 62 i 63, od 608 (8 × 22 × 7 mm) po 6205 (25 × 52 × 15 mm).
• Rozmiar odczytaj ze starego łożyska albo zmierz d, D i B; same wymiary nie wskazują typu łożyska.
• Zachowaj zamknięcie z oryginału: osłona Z daje niski opór i wysokie obroty, uszczelnienie 2RS chroni przed wodą i pyłem kosztem prędkości.
• Zachowaj też luz z oryginału (CN, C3, CM), zwłaszcza w silnikach elektrycznych.
• ABEC opisuje tolerancje wykonania i nie wystarcza do oceny łożyska: dla deskorolek i hulajnóg liczy się też materiał, smar i uszczelnienie.
• W pralkach sprawdź, czy łożyska nie tworzą zespołu, a przy każdej wymianie odłącz zasilanie i stosuj instrukcję producenta.

Najczęstsze pytania

Jakie łożysko do hulajnogi lub deskorolki?

W deskorolkach standardem jest 608 (8 × 22 × 7 mm), ale zdarzają się osie z otworem 10 mm. W hulajnogach rozmiar zależy od modelu, więc zmierz stare łożysko albo odczytaj oznaczenie.

Czy ABEC 9 oznacza najszybsze łożysko do deskorolki?

Nie. ABEC to skala tolerancji wykonania i według Bones Bearings nie powinna być jedynym kryterium wyboru. NSK podaje, że klasa Normal wystarcza w większości zastosowań ogólnych.

Jakie łożysko do pralki?

Nie ma jednej odpowiedzi, bo rozmiar zależy od modelu. Odczytaj oznaczenia ze starych łożysk, sprawdź w dokumentacji, czy nie tworzą zespołu, i wybierz uszczelnienie stykowe, jeśli było w oryginale.

Czy mogę zamienić osłonę Z na uszczelnienie 2RS?

Tylko po sprawdzeniu prędkości. Według NTN dla 6205 osłona ZZ pozwala na 13 000 obr/min, a uszczelnienie stykowe LLU na 8 900 obr/min. W odwrotną stronę tracisz ochronę przed wodą.

Czym różni się 6203 od 6204 i 6205?

Otworem i wymiarami: 6203 ma 17 × 40 × 12 mm, 6204 20 × 47 × 14 mm, a 6205 25 × 52 × 15 mm. Większe łożysko ma wyższą nośność, ale niższą prędkość graniczną.

Czy 608 2RS i 608 2Z to to samo?

Mają te same wymiary (8 × 22 × 7 mm), ale różne zamknięcie: 2RS to uszczelnienie gumowe, a 2Z osłona blaszana. Wybierz takie, jakie miało łożysko w oryginale.

Źródła

• SKF, More with SKF Explorer deep groove ball bearings, publikacja 6270 EN, 2006 (zastosowania, tabela 3 z porównaniem osłony Z i uszczelnień RSL i RSH, temperatura uszczelnień NBR, smar na stałe).
• Schaeffler, TPI 165: Deep Groove Ball Bearings FAG Generation C (zastosowania, obciążenia osiowe w obu kierunkach, prędkości osłony 2Z i uszczelnień HRS).
• NTN, Ball Bearings: Shield and Seal Types, CAT.No. 3015-5/E (osłona ZZ i uszczelnienie LLU, nośność, prędkości graniczne, luz CM; wymiary).
• NSK, 608: Extra Small Ball Bearings and Miniature Ball Bearings (wymiary 608), 608ZZ1 i 608DD (nośność i prędkości) oraz 6203ZZ (dane porównawcze).
• NSK Europe, Technical Insight TI/E/0112: Bearing tolerances (klasy dokładności i ABEC).
• Bones Bearings, Abec vs. Skate Rated (ograniczenia skali ABEC w łożyskach do deskorolek).
• Wikipedia (źródło wtórne): Skateboard (rozmiar 608, otwory 8 lub 10 mm) i Inline skates (dwa łożyska w kole).
• SKF Evolution, How a new drum support unit saves energy (wirowanie, woda i włókna) oraz Innovative drum support unit for washing machines (zespół z łożyskami smarowanymi na stałe).
• Honda, Owner's Manual: Rotary Mower HRR216VXA (wyłączenie silnika i odłączenie fajki świecy przed obsługą noża).
• Bosch, Instrukcja PS31: ogólne ostrzeżenia dla elektronarzędzi (odłączenie zasilania przed regulacją i wymianą osprzętu).
• Wymiary łożysk: norma ISO 15, zgodność sprawdzona w tabelach katalogów NTN i NSK oraz w tabelach wymiarów Łożyskowni.